در دولت بويهيان كه مانند صفّاريان و علويان طبرستان و ديلميان زيارى اختلاف مذهبى با خلفاى عباسى داشتند زبان فارسى پس از استقرار آن پادشاهان در بغداد ( 334 هجرى ) زبان رسمى دربارى گرديد « 1 » و بسط و انتشار بيشتر پيدا كرد و هر چند بعضى از رجال آل بويه « 2 » به عربى بيش از فارسى دلبستگى داشتند و تعلق خاطر ملوك و رجال سامانى به زبان فارسى بيشتر بود ولى حكومت ايرانيان در بغداد بر رونق زبان فارسى و وسعت انتشار آن افزود . دربار ابو شجاع پناه خسرو ( فنّاخسرو ) عضد الدوله ( 338 - 372 هجرى ) ، امير فاضل و دانش دوست و هنرپرور ديلمى ، مركز بزرگان علم و ادب و مجمع افاضل هر فنّ بود ؛ جماعتى از رجال مشهور علم و ادب از بلاد مختلف بنزديك وى آمدند و كتابهاى خود را بنام او موشّح كردند و جمعى از شاعران فارسىگو مدايح او را سرودند « 3 » . مجد الدوله ابو طالب رستم بن فخر الدولهء « 4 » ديلمى و امير علاء الدوله ابو جعفر محمد بن ابو العبّاس دشمنزيار

--> ( 1 ) - رش : مرحوم رشيد ياسمى ، ترجمهء مقالهء مارگو ليوث : منقول در امثال و حكم علامه دهخدا ج 3 ص 1674 - 1675 و 1685 ) . ( 2 ) - مانند صاحب ابو القاسم اسماعيل بن عبّاد ( متولد بسال 326 و متوفى در 385 هجرى ) ، لكن او خود گفته كه مرا به صد هزار ( ! ) قصيدهء عربى و فارسى ستوده‌اند ، رش : ياقوت معجم الادباء ج 2 ص 317 ) و ابو الحسن بيهقى در كتاب مشارب التجارب گفته است كه پانصد شاعر از ارباب دواوين او را مدح كرده‌اند ( رش : ايضا ص 314 ) . ( 3 ) - از جمله دو تن از شعراى طبرستان : على پيروزه و ديواره‌وز يا مسته‌مرد ( رش : ابن اسفنديار ، تاريخ طبرستان ج 1 ص 138 - 139 ) . ( 4 ) - علاقهء وى بمطالعهء كتب مشهور است ، قسمتى از كتابخانهء نفيس پر ارج او را بامر محمود سوختند و قسمتى را بغزنه بردند ؛ كيا ابو زيد محمد بن على غضائرى رازى و بندار رازى از شاعران دربار اويند ، ( رش : چهار مقالهء نظامى عروضى ص 28 و حواشى علامهء قزوينى ص 153 - 154 ) .